Godine 1907. ugledni srpski arhitekta Petar Popović projektovao je zgradu Okružnog načelstva (kasnije Županije) u sklopu najstrožeg gradskog centra. Radove je izvodio preduzimač A. Veljković, pod nadzorom okružnog inženjera Stevana Burmazovića. Danas se u njoj nalazi Osnovni sud u Zaječaru.
U periodu od 1967. do 1979. godine u zgradi su se nalazile i kancelarije Istorijskog arhiva "Timočka krajina" Zaječar, dok su za smeštaj arhivske građe dobili prostorije bivše pešadijske kasarne na kraju Ulice Ljube Nešića.
OKRUŽNO NAČELSTVO (ŽUPANIJA)
OKRUŽNI SUD
1967-79 ISTORIJSKI ARHIV
Godine 1907. ugledni srpski arhitekta Petar Popović projektovao je zgradu Okružnog načelstva (kasnije Županije) u sklopu najstrožeg gradskog centra. Radove je izvodio preduzimač A. Veljković, pod nadzorom okružnog inženjera Stevana Burmazovića. Zgrada pripada vrsti kulturnih dobara građanske arhitekture, kao objekat javne namene.
Ispred nekadašnjeg Načelstva nalazila se i spomen-česma podignuta u čast palim ratnicima u krvavim ratovima 1833, 1876-78. i 1885. godine, koja je uklonjena nakon Drugog svetskog rata. U sklopu preuređenja trga 1990ih, česma je ponovo podignuta ispred hotela „Srbija“ i relocirana 2019. godine na sadašnju lokaciju bliže zgradi suda.
Ispred zgrade Načelstva u prvoj polovini XX veka nalazila se i glavna gradska pijaca, tzv. ženska pijaca, na glavnom gradskom trgu.
Sama zgrada građena je kao slobodan objekat simetričan u osnovi i sa simetričnom kompozicijom glavne fasade, orijentisan prema centralnom gradskom trgu. Fasadna plastika ima sve karakteristike bogatog eklektičkog renesansa, dok unutrašnjost zgrade odlikuju čista funkcionalna rešenja.
Kao gradski javni objekat sa monumentalnim obeležjem, koji ima određene stilske karakteristike značajne za jedan period arhitekture na početku XX veka, zgrada je značajna i za materijalni razvoj Zaječara kao grada, te se nalazi pod zaštitom države.
U periodu od 1967. do 1979. godine u zgradi su se nalazile i kancelarije Istorijskog arhiva "Timočka krajina" Zaječar, koji je u ovom periodu za smeštaj arhivske građe dobio na korišćenje prostorije bivše pešadijske kasarne.
IZVORI:
Arhiv Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš (www.zzsknis.rs)
Suzana Antić, Jelena Ilić, Nina Pogarčić: Zaječar čudesna priča – Iz života u Zaječaru 1466-2006. godine. Narodni muzej, Zaječar, 2013.
Zvanična internet stranica Osnovnog suda: www.osudzajecar.rs
Razglednica iz prve decenije XX veka. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Fotografija pijace sa početka XX veka na kojoj se vidi zgrada Načelstva. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Pogled na zgradu Okružnog suda iz aviona. Početak XX veka. Istorijski arhiv "Timočka krajina", Zaječar
Fotografija glavnog gradskog trga iz 1910. godine. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Fotografija suda nakon završetka zgrade. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Izgled glavnog gradskog trga pre Drugog svetskog rata. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Personal suda pre Drugog svetskog rata. Foto: Milan Lalović. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Personal suda pre Drugog svetskog rata. Foto: Milan Lalović. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Nekadašnje mesto biste narodnog heroja Ljube Nešića pored glavnog ulaza u sud. Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Na mestu sadašnje zgrade zaječarske Pošte, nalazila se stara zgrada iz 1912. godine u secesionističk...
Na predlog Ministarstva narodnog zdravlja, 30. jula 1948. godine, osnovana je škola za medicinske se...
Zgrada pozorišta, sagrađena kao Esnafski dom 1904. godine, bila je jedna od najlepših i najimpresivn...
Kada je izgrađena, Palata Rajkovića i Stajkovića bila je najviša zgrada u Zaječaru. U prizemlju pala...